Welke voedingsmiddelen zijn halal?

De categorisering van een levensmiddel als toegestaan (halal) of verboden (haram) is een samenspel van talrijke factoren (lees ook:Wat betekent halal?). De primaire bronnen voor een dergelijk voornemen zijn de Koran en de Sunnah van de profeet Mohammed (s). Verder spelen geografische omstandigheden en omstandigheden een rol. En ten slotte is de voedselproductie een zo gespecialiseerd gebied dat het in verschillende wetenschappen (bijv. voedingschemie of -technologie) wordt onderverdeeld. Processen en gebruikte materialen veranderen zo snel dat er geen algemeen geldende uitspraken over productcategorieën kunnen worden gedaan. Veel meer worden afzonderlijke componenten en productieprocessen bekeken en geanalyseerd door islamitische rechtsgeleerden en vervolgens geclassificeerd als halal of niet-halal.

Halal-classificatie door certificeringsinstellingen

De classificatie wordt tegenwoordig niet meer door individuele geleerden uitgevoerd. Voor dergelijke taken zijn er, afhankelijk van de eisen, de rechtsschool en de regio in de wereld, verschillende certificeringsinstituten opgericht die in opdracht van voedselproducenten, restaurants enz. de certificering van een product als toegestaan (halal) uitvoeren. Om een keurmerk van het betreffende instituut te verkrijgen, moet de organisatie of het bedrijf dat het certificaat wil verkrijgen, aan alle criteria en voorwaarden voldoen. Een in Europa en met name in Duitsland bekende contactpersoon is het Europese Halal-Certificeringsinstituut (EHZ) in Hamburg. 

Criteria voor halalcertificering

Het EHZ biedt een gemakkelijk te begrijpen overzicht [1] van de criteria die nodig zijn voor eenhalalcertificering. Certificeringsinstellingen bestuderen de Koran, de Sunnah van de profeet Mohammed (s) en juridische adviezen van verschillende geleerden en controleren producten, levensmiddelen en met name de productieprocessen volgens de vooraf vastgestelde normen. Deze moeten hierna worden beschouwd als een inleiding tot het onderwerp en worden weergegeven in de juiste context. Halal-levensmiddelen moeten daarom

bestaan uit halal-grondstoffen

•  afkomstig zijn van toegestane dieren die op islamitisch correcte wijze zijn geslacht.
•  "zuiver" worden geproduceerd. Dat betekent bijvoorbeeld zonder bloed, uitwerpselen enz.
• volledig alcoholvrij worden geproduceerd.

Ook voor de verwerking mag geen alcohol worden gebruikt, waarbij in dit verband met alcohol ethanol wordt bedoeld. In figuurlijke zin zijn in principe alle bedwelmende middelen verboden (haram). Verder geldt dat zeedieren in principe zijn toegestaan. Als koudbloedige dieren hoeven deze niet te worden geslacht.

Deze criteria kunnen hieronder verder worden uitgesplitst. Aangezien de categorie vlees een breed en deels complex onderdeel van dit onderwerp vormt, zal de focus in eerste instantie liggen op de producten en levensmiddelen. Onderwerpen als halal slachten en de criteria voor het productieproces (trefwoord: kruisbesmetting) van levensmiddelen worden in aparte artikelen behandeld.

Halal-grondstoffenvoor de productie van levensmiddelen zijn

• plantaardige grondstoffen waarbij geen gisting heeft plaatsgevonden (bijvoorbeeld niet-gegiste vruchtensappen)
• dierlijke grondstoffen die afkomstig zijn van toegestane en halal geslachte dieren (bijv.gelatinevan eenhalal geslacht rund). 

Haram-grondstoffenzijn

• bloed
• varkensvlees
• Vlees van gestorven dieren
• Vlees van roofdieren met hoektanden en roofvogels met klauwen
• Alcohol als genotsmiddel, ongeacht de vorm en concentratie

Wat betekent dat concreet?

De genoemde criteria komen allemaal wat abstract over. Ter verduidelijking worden twee concrete voorbeelden gegeven.

Sommige voedselproducenten zijn, bijvoorbeeld bijfruitgummies,overgestaptvan varkensgelatine op rundgelatine. De consumptie van rundvlees en andere producten is in principe toegestaan (halal). Als het dier echter niet volgens islamitische richtlijnen is geslacht, mag ook de daaruit gewonnen gelatine niet worden geconsumeerd. Een soortgelijk probleem doet zich voor bij kalverstremsel. Looien is een mengsel van verschillende enzymen dat wordt gewonnen uit de looierij van een geslacht kalf en dat nodig is voor de kaasproductie.² Als een product waarvoor looien is gebruikt als halal moet worden geclassificeerd, dan moet het betreffende kalf op halal wijze zijn geslacht. Anders is volgens veel geleerden het hele product (bijvoorbeeld kaas) niet als halal te beschouwen. Andere ingrediënten die vaak insnoepvoorkomen, zijn mono- en diglyceriden van vetzuren. In principe zijn glyceriden het product van glycerine (een niet-bedwelmende alcohol) en zuren. In dit geval moet de aandacht worden gericht op de vetzuren. Volgens de EU-richtlijnen hoeft de herkomst hiervan niet expliciet te worden vermeld. Ze kunnen van plantaardige of dierlijke oorsprong zijn. Hoewel de naam historisch gezien is ingeburgerd, komt deze tegenwoordig niet meer expliciet overeen met moderne productieprocessen. In feite kunnen de genoemde zuren afkomstig zijn van dierlijke vetten. Volgens de huidige normen worden deze echter vaak gewonnen uit soja (plantaardige oorsprong) of melk (dierlijke oorsprong). Melk wordt volgens islamitische normen als "zuiver" beschouwd.

Zoals eerder aangegeven, zijn er in de voedselproductie zeer subtiele nuances die, gezien door de ogen van certificeringsinstanties en wetenschappers, kunnen leiden tot minimaal afwijkende voedselvoorschriften als gevolg van verschillende regionale omstandigheden en andere factoren. Ter verduidelijking zijn eenvoudige voorbeelden gekozen. De vertaling naar complexe productieprocessen vereist aanzienlijk complexere en diepgaandere overwegingen. 

Nadat het onderwerp 'vlees' al meerdere keren aan bod is gekomen, leest u in het volgende artikel over het correcte islamitische slachten van dieren en variaties die door moderne technologieën zijn ontstaan: Artikel:Halal vlees. Hoe verloopt het islamitische slachten?