Gıdalar ne zaman helal olur?

Allah Kur’an’da şöyle buyurur:

Kutsal Kur’an’daki bu ayet, İslam’da bazı gıdaların tüketilmesine izin verildiğini (helal; Helal ne anlama gelir?) ve bazılarının yasaklandığını (haram) açıkça ortaya koyar. İslam’a uygun bir beslenmede nelere dikkat edilmesi gerektiği aşağıda açıklanmaktadır. 

Bir gıda helal mi, haram mı?

İzin verilen (helal) ve yasaklanan (haram) gıdaların tam bir listesini çıkarmak, bir yandan devasa bir helal veri tabanına yol açarken diğer yandan yanıltıcı olabilir ve zamanla geçerliliğini yitirebilir; çünkü gıda ürünleri, içerikleri ve üretim yöntemleri sürekli değişmektedir. İzin verilen (helal) ve yasaklanan (haram) kavramlarının ardındaki esasları anlamak ve uygulayan bir Müslüman, restoran sahibi veya gıda üreticisi olarak bir gıdanın tüketimi, dağıtımı ya da üretiminde bunları dikkate almak çok daha önemlidir. Bu noktada, izin verilen ve yasaklanan gıdaları değerlendirirken birincil kaynak olan Kur’an’a ek olarak, Hz. Muhammed’in (s) sünnetinin¹ de dikkate alınması gerektiğini belirtmek önemlidir. Kur’an’daki bilgiler, Peygamber’in rivayetleriyle tamamlanır.

Ama önce: Kur’an ne diyor?

Gerekli ayetlerin Almancaya yapılan bazı çevirileri yeterince anlaşılır biçimde ifade edilmemiştir. Bu nedenle burada, birbirini iyi tamamlayan Bakara Suresi 173. ayetin iki farklı çevirisini sunmak istiyoruz:

1. “O, size yalnızca leşi, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkası adına kesilmiş olanı haram kılmıştır. Ancak kim (bunları yemeye) mecbur kalırsa, arzulamadan ve sınırı aşmadan (yerse), ona günah yoktur. Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, merhametlidir.”

2. “O, size leşleri, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkasına adanmış hayvanları yasaklamıştır. Ancak darda kalan, aşırıya kaçmadan ve kötü bir niyet taşımadan bunlardan yerse günaha girmez. Allah çok bağışlayıcı ve merhametlidir.”

Bu ifade Kur’an’da çeşitli yerlerde benzer biçimlerde tekrar tekrar karşımıza çıkar. Bize ulaşan bilgileri şöyle sıralayabiliriz: Tüketimi

• Domuz eti
• Kan
• doğal nedenlerle ölmüş veya ölü doğmuş hayvanlar

açıkça yasaklanmıştır. Ayrıca kesimi Allah’ın adı anılmadan yapılan; örneğin putlara adanan ya da herhangi bir dua veya adak olmaksızın gelişigüzel kesilen hayvanların etini yemek de caiz değildir. Ayetin bu bölümleri, putperestlik döneminde hayvanların kesilip putlara adandığı İslam öncesi uygulamalara dayanmaktadır. Anılan Kur’an ayetinin indirilmesiyle bu yanlış uygulamalar, “haram” kategorisine alınarak ortadan kaldırılmıştır. Son olarak bu ayet önemli bir ders daha içerir: Belirli koşullar altında “haram” kategorisindeki gıdalar geçici olarak “helal” sayılabilir. Bununla ilgili önemli bir not: Aşırı yeme isteği, iştah, tadını merak etme veya genel olarak açlık, bu koşulları karşılayan durumlar değildir. İslam hukukçuları bu bağlantıyı kabaca şöyle açıklar: Açlıktan ölme tehlikesiyle karşı karşıya kalındığında, yiyecek başka hiçbir şey yoksa ölüm tehlikesini atlatmaya yetecek kadar domuz eti yenebilir. Daha fazlası değil! 

“Helal” konulu yazı dizimiz nasıl devam edecek?

Şimdiye kadarki açıklamalar, Müslümanların beslenmesinde helal ve haram olan her şeyi kapsamıyor. Sırada, çeşitli Kur’an ayetleri ve coğrafi koşullarla birlikte ele alınan rivayetler var. Bunların bir araya gelmesi, İslam hukukunun izin verilen ve yasaklanan diğer gıdalar hakkında hükümler vermesini sağlamıştır. Teoriyi atlamak isteyenler, mağazamızda domuz jelatini içermeyen, denetimden geçmiş helal tatlılar bulabilir. 

Notlar

¹Bir önceki yazımızda da Sünnet’ten söz etmiştik. Hz. Muhammed’in (s) sünneti nedir? Basitçe ifade etmek gerekirse sünnet, Peygamber’in açıkça söylediği, yaptığı, izin verdiği ve yasakladığı şeylerin yanı sıra sessizce kabul ettiği veya hoş gördüğü her şeyi kapsar. Bu rivayetlerin bütünü, onun hayatını ve çalışmalarını gözler önüne seren bir tablo oluşturur. Bu tablo, Kur’an’a ek bir kaynak olarak kullanılarak bu örnekte beslenme gibi İslami konulara ilişkin temel sorulara yanıt bulunmasına yardımcı olur.