Hangi Gıdalar Helaldir?

Bir gıdanın helal (izin verilen) veya haram (yasaklanan) olarak sınıflandırılması birçok faktörün etkileşimiyle gerçekleşir (ayrıca bkz: Helal ne demektir?). Bu tür bir değerlendirme için birincil kaynaklar Kuran ve Peygamber Muhammed’in (s) sünnetidir. Ayrıca coğrafi koşullar ve şartlar da rol oynar. Son olarak, gıda üretimi o kadar uzmanlaşmış bir alandır ki, farklı bilim dallarına (örneğin gıda kimyası veya teknolojisi) ayrılmıştır. Süreçler ve kullanılan malzemeler o kadar hızlı değişmektedir ki, ürün kategorileri hakkında genel geçer ifadeler yapılamaz. Daha çok tek tek bileşenler ve üretim yöntemleri incelenir, İslami hukukçular tarafından analiz edilir ve ardından helal veya helal olmayan olarak sınıflandırılır.

Helal Sertifikasyon Kurumları Tarafından Sınıflandırma

Bugün sınıflandırma artık tek tek alimler tarafından yapılmamaktadır. Bu tür görevler için, taleplere, hukuk ekollerine ve bölgelere göre dünyada çeşitli sertifikasyon kurumları kurulmuştur. Bu kurumlar, gıda üreticileri, restoranlar vb. adına bir ürünün izin verilen ( helal) olarak sertifikalandırılmasını gerçekleştirir. İlgili kurumun mührünü almak isteyen organizasyon veya şirket, tüm kriter ve şartlara uymak zorundadır. Avrupa’da ve özellikle Almanya’da tanınan bir muhatap, Hamburg’daki Avrupa Helal Sertifikasyon Enstitüsü (EHZ)’dür.

Helal Sertifikasyonu İçin Kriterler

EHZ, Helal sertifikasyonu için gerekli kriterlerin anlaşılır bir özetini sunar [1]. Sertifikasyon kurumları Kuran’ı, Peygamber Muhammed’in (s) sünnetini ve çeşitli alimlerin hukuk görüşlerini inceler, ürünleri, gıdaları ve özellikle üretim süreçlerini önceden belirlenmiş standartlara göre denetler. Bunlar aşağıda konuya giriş olarak ele alınacak ve anlamca aktarılacaktır. Helal gıdalar şu şartları sağlamalıdır:

helal hammaddelerden oluşmalıdır

• İslam’a uygun şekilde kesilmiş izin verilen hayvanlardan elde edilmelidir.
• “temiz” üretilmelidir. Örneğin kan, dışkı vb. olmamalıdır.
• kesinlikle alkolsüz üretilmelidir.

İşlem sırasında da alkol kullanılmamalıdır; burada alkol olarak etanol kastedilmektedir. Mecazi anlamda, tüm sarhoş edici maddeler haramdır. Ayrıca deniz ürünleri genel olarak helal kabul edilir. Bunlar soğukkanlı oldukları için kesime tabi değildir.

Bu kriterler aşağıda daha ayrıntılı olarak açıklanabilir. Et kategorisi bu konunun geniş ve kısmen karmaşık bir alanını oluşturduğundan, öncelikle ürünler ve gıdalar üzerinde durulacaktır. Helal kesim ve üretim sürecindeki kriterler (örneğin çapraz bulaşma) ayrı makalelerde ele alınacaktır.

Helal hammaddeler gıda üretiminde kullanılanlar şunlardır:

• fermente olmamış bitkisel hammaddeler (örneğin fermente edilmemiş meyve suları)
• helal kesilmiş izin verilen hayvanlardan elde edilen hayvansal hammaddeler (örneğin helal kesilmiş bir sığırdan elde edilen jelatin).

Haram hammaddeler şunlardır:

• Kan
• Domuz eti
• Ölü hayvan eti
• Keskin dişli yırtıcı hayvanların eti ve pençeli yırtıcı kuşların eti
• Her türlü alkol, formu ve yoğunluğuna bakılmaksızın keyif verici madde olarak

Bu ne anlama geliyor?

Bahsedilen kriterler biraz soyut görünebilir. Daha iyi açıklamak için iki somut örnek ele alınacaktır.

Bazı gıda üreticileri, örneğin meyve jölelerinde domuz jelatini yerine sığır jelatinine geçmiştir. Sığır eti ve diğer ürünlerin tüketimi genel olarak helaldir. Ancak hayvan İslami kurallara uygun kesilmemişse, ondan elde edilen jelatin de tüketilemez. Benzer bir zorluk, peynir yapımında kullanılan buzağı işkembesinden elde edilen enzim karışımı olan peynir mayasında (rennet) ortaya çıkar.² Bir ürünün helal sayılması için kullanılan buzağının helal kesilmiş olması gerekir. Aksi halde birçok alim görüşüne göre ürünün tamamı (örneğin peynir) helal kabul edilmez. Sıkça tatlılarda bulunan diğer içerikler ise mono- ve digliseritlerdir. Temelde gliseritler, gliserin (sarhoş etmeyen bir alkol) ve asitlerin ürünüdür. Burada dikkat edilmesi gereken asitlerin kaynağıdır. AB yönetmeliklerine göre bu kaynak açıkça belirtilmez. Bitkisel veya hayvansal olabilirler. Tarihsel olarak isim yerleşmiş olsa da, günümüzde modern üretim yöntemleriyle tam olarak örtüşmemektedir. Gerçekte bu asitler hayvansal yağlardan gelebilir. Günümüzde ise çoğunlukla soya (bitkisel kaynak) veya süt (hayvansal kaynak) kullanılarak elde edilir. İslam ölçütlerine göre süt “temiz” kabul edilir.

Daha önce de belirtildiği gibi, gıda üretiminde çok ince nüanslar vardır ve sertifikalandırıcılar ile alimlerin değerlendirmeleri bölgesel koşullar ve diğer şartlara bağlı olarak küçük farklılıklar gösterebilir. Açıklama için basit örnekler seçilmiştir. Karmaşık üretim süreçlerine uyarlamak çok daha kapsamlı ve derinlemesine incelemeler gerektirir.

“Et” konusu daha önce defalarca ele alındıktan sonra, bir sonraki makalede hayvanların doğru İslami kesimi ve modern teknolojilerle ortaya çıkan farklılıklar hakkında bilgi edineceksiniz: Makale: Helal Et. İslami Kesim Nasıl Yapılır?